Antiracisme ontwikkelen is een persoonlijk groeiproces

Deze week was voor mij een initiatie in Liefde. Wat ik heb geleerd is dat de strijd tegen racisme of het ontwikkelen van antiracisme ook een diep persoonlijk groeiproces is voor elk van ons. Het is niet omdat we niet betrokken zijn, of er geen ‘last’ van hebben, dat het ook niet een groot onderliggende factor is die meespeelt op het welzijn van ons allemaal.

In het nieuws worden we een eenzijdig en ‘ver van ons bed’-verhaal getoond over racisme, ongelijkheid en rellen in de VS. Het wordt verteld vanop een afstand, op macro niveau, alsof het ook niet over elk van ons gaat. Op sociale media volg ik het verhaal van een andere kant. Daar heb ik zoveel mooie en helende dingen zien gebeuren, die onze aandacht verdienen.

Er gebeuren helende bewegingen op micro niveau

Ik zag zwarte vrouwen die ten volle in hun eigenwaarde gingen staan en hun waardigheid volledig belichaamden. Ik was getuige van hoe deze vrouwen hun stem vonden en op een constructieve manier hun heel terechte kwaadheid uiten. Dit is hoe je uit de positie van slachtoffer stapt en je innerlijke autoriteit belichaamt. De waarheid is krachtig.

Ik zag hoe witte politiemannen zwarte huilende vrouwen omhelsden tijdens de protestmarsen. Andere witte mannen stonden op de eerste rij zij aan zij met hun zwarte medemensen. Er werden cirkels gemaakt door witte mensen om zwarte mensen te beschermen tegen meer politiegeweld. Op andere plekken bogen witte mensen voor zwarte mensen om hun te erkennen in hun pijn en leed.

Daarnaast zag ik ook hoe witte vrouwelijke leiders in de wereld van persoonlijke ontwikkeling plaats maakten voor de stemmen van zwarte vrouwen. Ze zwegen even en gaven anderen een stem. En ik heb ongelofelijk veel geleerd van die stemmen. Er zit veel wijsheid besloten in deze stemmen die we nooit horen.

Vele witte vrouwen werden aangesproken op hun geprivilegieerde, blinde uitspraken. Het is heel erg moeilijk om dit gracieus te ontvangen voor ons, witte vrouwen. Het is heel moeilijk om aangesproken te worden op onze blinde vlekken zonder defensief te zijn. We zijn het immers zo gewoon om het altijd bij het rechte eind te hebben. Maar het onrecht dient aangekeken te worden. Ik was getuige van enkele witte vrouwen die dit op een waardige manier hebben gedaan, die in echtheid de eigen angst en blindheid konden aankijken.

Het verleden leeft in ons via het collectieve onbewuste

Carl Jung beschreef in zijn theorie het collectieve onbewuste, een veld waarin psychische inhouden leven die ons allen beïnvloeden, besturen en beroeren. De eeuwenlange onderdrukking van zwarte mensen en ‘people of colour’, zit diep ingegrift in het collectieve bewustzijn van ons allemaal. Het vraagt werk van iedereen om een nieuwe narratief te schrijven, een ander verhaal waar plaats is voor gelijkwaardigheid.

Dit is een dader-slachtofferdynamiek waar iedereen onder lijdt.

Het lijden van de ‘slachtoffer’ is evident en toch voor ons vaak nog veel te onzichtbaar. Ik heb deze week geleerd dat velen in de zwarte bevolking al heel veel werk hebben verricht in het loskomen uit de positie van slachtoffer. Het vraagt moed, doorzettingsvermogen en inzicht om dit te doen. Maar dit proces loont; de kracht die hierdoor wordt gemobiliseerd wordt onstopbaar op termijn. Dat zie ik ook heel vaak in mijn praktijk bij slachtoffers van andere dynamieken van onrecht, zoals bij narcistisch misbruik en andere vormen van onrecht. Wie kan opkomen voor de eigen waarheid groeit en wordt krachtiger dan de agressor. Het is opvallend hoeveel levenskracht deze mensen uitstralen. Ze blijven zingen en dansen, ook in de grootste wanhoop en diepste pijn. We kunnen zoveel leren van hun innerlijke kracht.

Het zijn de witte mensen, diegene in de positie van ‘dader‘, die het hebben nagelaten om het proces aan te kijken. Natuurlijk voelen we ons niet rechtstreeks ‘dader’. Velen onder ons voelen zich geen racist, vaak zijn we dat ook niet actief. Maar ik het collectieve veld ligt zoveel onrecht opgeslagen, waarop we verder door bouwen. En dus herhalen we het onrecht, vaak geheel onbewust. We vinden onze privileges evident en staan niet stil bij de impact van onze manier van denken op anderen.

In het onbewuste van de onderdrukker leeft altijd een diepe angst. Het is een angst om niet genoeg te hebben, om te verliezen, voor het ongekende, om controle te verliezen. Zolang we als mens en als samenleving onze diepe angsten niet aankijken, zal deze angst alles blijven regeren. Het bepaalt hoe we denken, hoe we handelen en hoe we stemmen. De cijfers liegen er niet om, zoveel mensen stemmen rechts of extreem-rechts in België. Het gaat hen om het behoud van wat we verworven hebben, hetzij op een onrechtmatige manier. Er is dus zoveel angst om privileges te verliezen.

The practice of love is the most powerful antidote to the politics of domination.

- Bell Hooks

Individuele en sociale heling bekrachtigen elkaar

Door te kijken naar de beelden uit de VS waar witte mensen buigen voor zwarte mensen, voelde ik de mogelijkheden. Dit is een louterend proces. Het is therapeutisch voor beide partijen. Dit is een proces van erkenning van de waarheid en van de gevoelens van diegene die zo onrechtvaardig al eeuwenlang geen stem en geen gelijke rechten krijgen. De emoties van de zwarte mensen gaan diep, het is een rauw proces van diep verdriet en rouw. Je ziet het wantrouwen, het ongeloof, de aarzeling. En je ziet de hoop, de tranen, het loskomen van zoveel pijn.

Maar ook bij de witte mensen kan je zoveel emotie voelen en zien. Er is schuld en schaamte, het besef van een enorme verantwoordelijkheid. Maar er is ook de bevrijding die gepaard gaat met het erkennen van pijn bij anderen.

Erkenning is ons krachtigste medicijn. Het is louterend voor beide partijen.

Ik lees dat zwarte mensen het nodig hebben dat we dit innerlijk werk doen. Ze willen niet onze ‘juiste’ en misschien loze woorden. Het is niet aan hen om ons comfortabel te laten voelen in ons schuldbesef en onze excuses dankbaar te aanvaarden. Ze willen dat we de pijn en ons aandeel hierin aankijken. Ons groeiproces is wat zij nodig hebben. Want een gegrond groeiproces leidt tot andere denkwijzen en andere acties. Niet ‘omdat het moet’, maar omdat we het van binnenuit voelen. Het is aan ons om onze angsten te bekijken en los te laten.

In dit proces van erkenning zijn geen verliezers. Iedereen wint. Harten gaan open en verbindingen worden gelegd. We leren het onbekende kennen op een andere manier, niet langer vanuit angst. Mensen geven ruimte aan diegene die gekwetst zijn en daardoor worden ze samengebracht. Hier ontstaat een andere vorm van liefde. We hoeven er niet bang voor zijn! Het is uiteindelijk waar we allemaal op een diep niveau naar verlangen: verbinding met elkaar, er mogen zijn, bestaansrecht, veiligheid, overvloed voor iedereen en wederzijds erkenning van elkaar. Waarom zijn we daar zo bang voor?

Er is hoop!

Deze week was voor mij een week van hoop, een initiatie in Liefde. Die kracht ken ik al lang in mijn persoonlijk leven en in het werk met mijn cliënten. Nu zie ik hoe het ook op niveau van de samenleving zo’n fundamentele rol speelt. We hoeven niet weer gefrustreerd te zitten wachten tot de politiek het probleem oplost dat we eigenlijk zelf mee in stand houden. Het is een én én verhaal, waar we vooral ons eigen proces voorop kunnen stellen. Dat geeft meer kracht en verandering.

Ik nodig jou vandaag uit, om ook eens contact te maken met je eigen hart. Het is ons hart waar de voelbare heling plaatsvindt. Dat is alchemie, de alchemie van het hart. Je hoeft geen activist te worden of te participeren in de marsen, hoewel dat zeker helpt bij het uitdragen van deze boodschap. Iedereen kan voor zichzelf kijken naar het daderschap in zichzelf en buigen voor de krachtige overlevers van het onrecht. Geloof me, dit maakt een verschil voor al wie onderdrukt wordt en ook voor jou. Niemand kan ooit te volle gelukkig worden als angst regeert.